Tipografi - Sorularla Öğrenelim
Tipografi - Sorularla Öğrenelim
Ünite 1
Soru: Alanın kuram ve uygulamalarından yararlanarak oluşturulan mesajı hedef kitleye ulaştıran sanat dalına ne ad verilir?
Cevap: Görsel iletişim tasarımı
Soru: Bir kavram ya da sözcüğü temsil eden ve resim özelliği taşıyan simgelere ne ad verilir?
Cevap: Piktogramlar
Soru: Duygu ve düşünceleri başkalarına bildirmek için herhangi bir madde üzerine çizerek, kazıyarak gösterilen şekil ve işaretlere ne ad verilir?
Cevap: Yazı
Soru: Herhangi bir ses ya da hece değil, doğrudan bir kelime ya da ifadeyi anlatan sembollerin genel adı nedir?
Cevap: Logogram
Soru: Mısır bilimcilerin çoğuna göre, yaklaşık MÖ 1200’lerin sonlarında imzalanan ve ilk olma özelliği taşıyan uluslararası antlaşmanın adı nedir?
Cevap: Kadeş Antlaşması
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
MÖ 1000 yıl civarında Çin’de kullanılan …………… ve ideogramların ilk örnekleri ortaya çıkmıştır.
Cevap: Piktogram
Soru: Bir düşünceyi betimlemek için kullanılan resim ya da grafik gibi basit göstergelere ne ad verilir?
Cevap: İdeogram
Soru: Piktogramik alfabelerden tamamen farklı olarak, seslerin yazılı olarak gösterilmesini sağlayan semboller veya harfler bütününe ne ad verilir?
Cevap: Fonetik alfabe
Soru: Harflerin kesilmesi, dizilmesi, basılması süreçlerinin tamamını yürüten kişiye ne ad verilir?
Cevap: Tipograf
Soru: Gutenberg tarafından hareketli hurufat tekniğinin kullanımı ile ortaya çıkan terim nedir?
Cevap: Tipografi
Soru: İnsan ve hayvan gücüne dayalı üretim tarzından, makine gücünün hakim olduğu üretim tarzına geçiş olarak tanımlanan kavram nedir?
Cevap: Sanayi devrimi
Soru: M.Ö 2000’lerde icat edilen ve özel yöntemlerle hazırlanarak kağıda benzer bir nitelik kazanan hayvan derisine ne ad verilir?
Cevap: Parşömen
Soru: Dini bilgileri yayma gereksinimini karşılamak için ortaya çıkan el yazmalarına ne ad verilir?
Cevap: Manuscript
Soru: Ortaçağın sonlarında İtalya’da dilde, doğru ölçülere ulaşmaya çalışan Eskiçağ idealinden uzak duran bilim insanlarının oluşturdukları gruplara ne ad verilir?
Cevap: Hümanistler
Soru: Ottmar Mergenthaler tarafından 1886 yılında icat edilen ve klavye, çoğaltma kalıbı mağazası, kurşun döküm birimiyle sıcak kurşun satır dökümü yapan makinenin adı nedir?
Cevap: Linotype
Soru: İbrahim Müteferrika kaç yılında matbaayı kurmuştur?
Cevap: 1727 yılında
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
18. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde, Fransa’ya giderek basımcılığı öğrenen …………. yönetiminde ilk matbaa kurulmuştur.
Cevap: İbrahim Müteferrika
Soru: Gutenberg’in kurduğu matbaanın, 1448’de basılan ilk ürününün adı nedir?
Cevap: Astronomi Takvimi
Soru: Basılan tabakaların kurutulması, katlanması, kenar fazlalıklarının traşlanması, formaların dikilmesi, dikilen formaların birleştirilmesi ve kapak takılması süreçine ne ad verilir?
Cevap: Ciltleme işlemi
Soru: Yaklaşık M.Ö. 3500 yıllarında yazıyı hangi uygarlık icat etmiştir?
Cevap: Sümerler
Ünite 2
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
1887 yılında ……………. tarafından sıcak metalden tek karakterler oluşturan Monotype makinesini icat edilmiştir.
Cevap: Tolbert Lanston
Soru: Hangi sanat hareketi 1910’lu yıllara kadar çiçek motifleri, organik biçimler ve yuvarlak çizgilerle kendini göstermiştir?
Cevap: Art Nouveau hareketi
Soru: Geometrik stilizasyonlar, kolajlar mekan ve duygu aktarımında yeni bir yaklaşım olarak ortaya çıkan akıma ne ad verilir?
Cevap: Kübizm akımıdır
20. Yüzyıla gelindiğinde görsel dil arayışları sonucunda oluşan biçimsel sanat hareketlerine rastlanmıştır. Bunlardan biri olan bağımsız tasarım anlayışını içeren Kübizm akımıdır. Bu akımda geometrik stilizasyonlarla, kolajlarla mekan ve duygu aktarımında yeni bir yaklaşım görülmektedir.
Soru: Kübizm akımının tipografik görsel dilini yansıtan öncü tasarım sayılan sergi ve barış afişleri hangi sanatçıya aittir?
Cevap: Picasso
Soru: Sayfa üzerindeki metin ve görsellerin dengeyi sağlamak adına metin ya da görsellerin ağırlığının bir tarafa hâkim bir şekilde yerleştirilmesine ne ad verilir?
Cevap: Asimetrik kompozisyon
Soru: Belirli bir zaman diliminde olay ya da olguların senkronize bir biçimde gerçekleşmesine ne ad verilir?
Cevap: Eşzamanlılık
Soru: Yazının görselle bütünleşmesi, harflerin birer görsel imaj haline gelmesiyle görsel bir ifadeye sahip olması ve/veya basılı kağıt üzerinde ya da ekran üzerinde dinamik bir hal almasına ne ad verilir?
Cevap: Kavramsal Tipografi
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
20 Şubat 1909 yılında Le Figaro gazetesinde İtalyan şair ………… tarafından Fütürist Manifestosu yayınlanmıştır.
Cevap: Flippo Tommaso Marinetti
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
Dadaizm Zürih’te ………………..’ın çalışmalarından sonra kendiliğinden başlamıştır.
Cevap: Hugo Ball
Soru: Hazır eşya ve buluntu nesnelerle imgeler ortaya koyan sanatçı kimdir?
Cevap: Marcel Duchamp
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
Dadaistler kompozisyonlarında farklı boyutlarda kullandıkları harfler ile sese dayalı ……………… oluşturmayı hedeflemiştir.
Cevap: Görsel ifadeler
Soru: 20. yüzyılın başlarında görsel sanatların tüm alanlarında görülmeye başlayan De Stijl akımının öncüsü kimdir?
Cevap: Theo van Doesburg
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
…………….. temsilcileri düz çizgi, dik açı ve üç belirli renk ile sınırlı elemanların olduğu bir sanat anlayışı benimsemiştir.
Cevap: De Stijl
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
20. yüzyıl başlarında ortaya çıkan “……………………..” görsel sanatları tümüyle etkilemiştir.
Cevap: “Saf sanat araştırmaları”
Soru: Işık açısı ve nesnelerin tonlamayı etkilemesiyle fotoğraf kağıdı üzerine yansıyan silüete ne ad verilir?
Cevap: Fotogram
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
……………, Walter Gropius’un öncülüğünde 1919 tarihinde açılan çağdaş sanat ve tasarım anlayışı güden bir sanat ve tasarım okuludur.
Cevap: Bauhaus
Soru: Aşağıdaki boşluğu doldurunuz?
Asimetrik, diktörtgen yapıda esnek bir sayfa yapısı, süslemeyi reddeden ve soyut biçimlere ağırlık veren tasarım anlayışı ………………… yaklaşımının temel özellikleri olarak belirtilmiştir.
Cevap: Bauhaus
Soru: 1920’li yıllarda grafik ve bilgi tasarımını Orta Avrupa’daki sanatsal avangardı ön saflara taşıyan harekete ne ad verilir?
Cevap: Yeni Tipografi Hareketi
Soru: Tipografik simetrinin klasik kurallarının reddi olarak tanımlanan kavram nedir?
Cevap: Yeni Tipografi Hareketi
Soru: Tipografi alanında yapılan tasarımlarda De Stijl akımı bağlamında geometrik yapıda nasıl yazı karakterleri tasarlanmıştır?
Cevap: Tırnaksız yazı karakterleri
Ünite 3
Soru: Yazının metal formlarından çıkarak sayısallaşmasını sağlayan gelişmeler nelerdir?
Cevap: Teknolojideki gelişmeler (linotype monotype, fotodizgi, bilgisayar vb.) tipografinin gelişimine olumlu katkılarda bulunmuş ve yazının metal formlarından çıkarak, sayısallaşması (0, 1) sağlanmıştır.
Soru: Sayısal Tipografi nedir?
Cevap: Sayısal Tipografi, sayısal dönemin gereksindiği görsel değerleri ve bilgisayarın bu süreçteki etkilerini de içeren yaratıcı ve yenilikçi font tasarımları ve tipografi anlayışıdır (Sarıkavak, 2004).
Soru: Sayısal tipografi teknolojileri neyle başlamıştır?
Cevap: Sayısal tipografi teknolojileri fotodizgi sonrası bilgisayarın keşfi ile başlamıştır.
Soru: En önemli vektör yazı karakteri oluşturma teknolojileri hangileridir?
Cevap: En önemli vektör yazı karakteri oluşturma teknolojileri arasında Adobe tarafından geliştirilen Postscript; Apple tarafından geliştirilen TrueType; ve Stanford bilgisayar bilimcisi Dr. Donald Knuth tarafından icat edilen Metafont gösterilebilir.
Soru: Sayısal tipografinin basılmasını sağlayan ilk örnek hangisidir?
Cevap: 1970’lerde Xerox’un geliştirdiği yazıcı (her inç başına 180 noktadan oluşan düşük çözünürlük bir sonuç sunmaktaydı) sayısal tipografinin basılmasını sağlayan ilk örneklerdir.
Soru: Kimilerine göre TEX yazılımıyla, Gutenbergden sonra tipografiye en büyük katkıyı yaptığı düşünülen kişi kimdir?
Cevap: Sayısal tipografinin gelişmesinde, harfleri tasarlamak için Dr. Knuth tarafından geliştirilen Metafont (1979) ve sayfa düzenleme, dizgi programı olan TEX (1984) önemli katkılarda bulunmuştur. Bazılarına göre Gutenbergden sonra tipografiye en büyük katkıyı TEX yazılımıyla Prof. Donald Knuth’un verdiğini düşünmektedirler (Downes, 2002).
Soru: Postscript nedir?
Cevap: Adobe tarafından geliştirilen ve bir sayfa tanımlama dili olan Postscript, grafik çıktı üretimi için çeşitli aygıtları kontrol etmekte kullanılmaktadır. Yazıcılardan, baskı makineleri için kalıp üreten pozlama makinelerine kadar farklı cihaz sınıflarında Postscript desteği bulunmaktadır. Kısaca oluşturulan grafik ve yazıların tanınmasına ve yazıcıya ulaştırılarak çıktı alınmasını sağlayan bir tanımlama dilidir.
Soru: Masaüstü yayıncılık nedir?
Cevap: Masaüstü yayıncılık, kişisel bilgisayarların kullanımıyla baskıya hazırlık süreçlerini kolaylaştırmayı sağlayan, tasarımcıların çalışmalarını “Ne Görürsen Onu Alırsın” mantığıyla doğrudan yazıcılara ulaştırabilecekleri bir ortam içinde harf formları ve diğer görsel unsurlarla çalıştıkları yayıncılık faaliyetlerini ifade etmektedir.
Soru: OpenType formatının temel avantajları nelerdir?
Cevap: OpenType, Adobe ve Microsoft tarafından ortaklaşa geliştirilen platformlar arası bir font formatıdır. OpenType formatının iki temel artısı vardır; platformlar arası uyumluluğu (aynı yazı tipi dosyası Macintosh ve Windows bilgisayarlarda çalışır) ve zengin dil desteği ve gelişmiş tipografik araçları sayesinde genişletilmiş karakter setlerini ve sayfa tasarımları özelliklerini destekler.
Soru: Değişken fontlarda varyasyon yapmaya izin veren tekniklere ne ad verilmektedir?
Cevap: Varyasyon yapmaya izin veren tekniklere (ağırlık ve genişlik gibi) tasarım ekseni adı verilmektedir (Görsel 3.5). Değişken fontlarda eklenen her eksen mevcutta bulunan bir fontun varyasyonları anlamına gelmektedir.
Soru: Rudy Vanderlands ve Zuzana Licko tarafından 1984 yılından 2005 yılına kadar her üç ayda bir olmak üzere yayınlanan dergi hangisidir?
Cevap: Emigre, California Berkeley merkezli sayısal (digital) yazı dökümhanesidir. Rudy Vanderlands ve Zuzana Licko tarafından 1984 yılında kurulmuştur. Ekip, 1984 yılından 2005 yılına kadar her üç ayda bir olmak üzere Emigre dergisini çıkarmıştır
Soru: Sanat yönetmeni Fred Woodward’ın kapak ve iç tasarımlarında önemli değişimler yaptığı dergi hangisidir?
Cevap: Rolling Stone dergisidir.Fred Woodward, derginin formatını değiştirip, yaratıcı sayfa düzenleri ve yaptığı tipografik düzenlemelerle kapak ve iç tasarımlarında önemli değişimler yapmıştır.
Soru: Berliner Grotesk (1979), ITC Officina (1989), FF Meta (1980), FF Unit (2002), Lo Type (1980) fontlarının tasarımcısı kimdir?
Cevap: Berliner Grotesk (1979), ITC Officina (1989), FF Meta (1980), FF Unit (2002), Lo Type (1980) Erik Spiekermann’ın yaptığı onlarca font tasarımlarından bazılarıdır.
Soru: FF Autotrace, FF Digitalogue, FF Dirty, FF Tokyo ve FF Pop sayısal fontlarının tasarımcısı kimdir?
Cevap: Neville Brody, The Face, Arena, Fuse, Arena Homme gibi dergilerin sanat yönetmenliğini yapmış, FF Autotrace, FF Digitalogue, FF Dirty, FF Tokyo ve FF Pop gibi birçok sayısal font tasarlamıştır.
Soru: ‘Fudoni’ ve ‘Extended Maxmix’ fontlarıyla sayısal font tasarımında öncü olan tasarımcı kimdir?
Cevap: Max Kisman’ı sayısal font tasarımında öncü yapan asıl çalışmalarından biri ‘Fudoni’ ise diğeri de ‘Extended Maxmix’ harf/font tasarımlarıdır. Örneğin ‘Fudoni’ (Görsel: 3.21) modernitenin bir görüngüsü olan ‘Futura’ yazı tasarımı ile 18. yüzyıl sonu ve 19. yüzyıl başındaki ‘Modern’ yazı tasarımlarından ‘Bodoni’nin ustaca bir araya getirilmesine dayanmaktadır.
Soru: İnsanlığın harflere gereksinimi kalmayacağını ve görüntüler ile iletişimlerini sağlayabileceklerini düşünen tasarımcı kimdir?
Cevap: Onlarca font tasarlayan Kisman için okunurluk hiç bir zaman öncelik olmamıştır. Max Kisman, video kliplerin, hızlı geçen görsellerin ve yazıların sayesinde insanların iletileri algılama yeteneğinin geliştiğini, karmaşık daha zor algılanan yazıları okuma kabiliyetlerinin arttığını savunduğu gibi, insanlığın harflere gereksinimi kalmayacağını ve görüntüler ile iletişimlerini sağlayabileceklerini düşünmektedir.
Soru: Geçmişin değerli tasarımlarının yeniden ele alınarak günün gerekliliklerine göre düzenlenmesi gerektiğini savunan tasarımcı kimdir?
Cevap: Geçmişin değerli tasarımlarının yeniden ele alınarak günün gerekliliklerine göre düzenlenmesi gerektiğini savunan (Sarıkavak, 2005) Jeffery Keedy tasarladığı fontlar ile de dikkati üzerine çekmiştir.
Soru: Hard Times fontunun tasarımcısı kimdir?
Cevap: Jeffery Keedy’nin önemli bir diğer tasarımı ise Hard Times fontudur. Times New Roman fontu yeniden ele alınır ve harflerin bazı tırnakları kırılır, silinir veya yönünü değiştirilir. Tasarımcı, Times New Roman fontunun uzun ve zorlu süreçlerden geçtiğini, yaptığı müdahaleler ile anlatmaya çalışmıştır.
Soru: Mason, Exocet, False Idol, Infidel fontlarının tasarımcısı kimdir?
Cevap: Jonathan Barnbrook tarafından tasarlanan yazı karakterlerine örnek olarak; 2010 yılında Emigre tarafından piyasaya sürülen ve New York Sanat Müzesi tarafından dijital satın alınması yapılan Mason ve diğer bilinen Exocet, False Idol, Infidel gibi yazı karakterleri gösterilebilir.
Soru: Emigrede yayınlandıktan sonra bir katili yücelttiği yönünde aldığı eleştiriler sonrasında adı değiştirilen font hangisidir?
Cevap: Jonathan Barnbrook, başlangıçta aşk ve nefret, güzellik ve çirkinlik gibi aşırı zıt duyguları ifade etmek için bu yazı karakterine Manson (Amerikalı seri katil Charles Manson) adını verdi. Font, Emigrede yayınlandıktan sonra bir katili yücelttiği yönünde aldığı eleştiriler sonrasında, harf formları aynı zamanda taş ustalarının çalışmalarını, Masonların sembolojisini ve pagan ikonografisini çağrıştırdığı için Mason olarak değiştirildi.
Ünite 4
Soru: Hareketli hurufat sistemi ile kullanılmak üzere hazırlanan ilk kalıp (fount-font) hangi yazı stilinde yapılmıştır?
Cevap: Blackletter yazı stili (Görsel 4.2) hareketli hurufat sistemi ile kullanılmak üzere hazırlanan ilk kalıp (fount-font) olmuştur.
Soru: Hareketli hurufat (movable type) nedir?
Cevap: Hareketli hurufat (movable type), 15. yy’da hurufat adı verilen birbirinden bağımsız karakterlerin satırlar, paragraflar ve sayfalar oluşturacak şekilde dizilip basıldıktan sonra sökülerek tekrar kullanılmasını sağlayan bir baskı sistemi (Ambrose & Harris, 2012, s. 277).
Soru: Yazı karakteri nedir?
Cevap: Yazı karakteri kavramı günümüzde font ile karıştırılmakta hatta birbirlerinin yerlerine kullanılmaktadır. Oysa font kalıptır, Yazı karakteri ise o kalıptan çıkan görsellerdir (Görsel 4.3–Görsel 4.4). Terimin, fontların fiziksel oluşlarının, dijital bir dosyaya dönüştürülmesiyle önemli ölçüde değişikliğe uğradığı görülebilir.
Soru: Yazı karakterlerinin içeriğinde neler bulunur?
Cevap: Yazı karakterleri, harfler (büyük ve küçük), rakamlar, noktalama işaretleri ve özel sembolleri içeren karakter setlerinden oluşur. Bu karakter setindeki harflerin oluşmasını ve birbirleriyle olan orantısını sağlayan temel geometrik yapılar ve temel çizgiler vardır.
Soru: Yazı yüzlerinin karakter setlerinin oluşmasını sağlayan formlar nelerden oluşur?
Cevap: Yazı yüzlerinin karakter setlerinin oluşmasını sağlayan geometrik yapılar Eski Yunanlılardan bu yana üçgen, kare ve daire formlarından oluşur. Karakter setlerindeki bazı harfler tek geometrik yapılıyken bazı harfler çift yapıdan oluşur.
Soru: Serbest sistemli olarak adlandırılan yazı karakterleri hangileridir?
Cevap: Yazı karakterleri geometrik altyapısına göre ikiye ayrılmaktadır. Bu yapılardan biri Eski Biçem (Old Style), diğeri ise Eşit-en’dir (Transitional). Bu sistemlere dahil edilemeyen yazı karakterleri ise serbest sistemli olarak adlandırılır. Bu geometrik altyapılarla oluşturulmuş yazı karakterleri Sans Serif (Tırnaksız) ya da Serif (Tırnaklı) olabilirler.
Soru: Eski Biçem yazı sisteminin kaynağı nedir?
Cevap: İlk Roma biçemi yazı karakterlerinin kaynağı M.S. 2.yy’da yapılan Trajan Sütunu’dur. Buna bağlı olarak Eski Biçem sisteminin kaynağı da mermere kazınmış Trajan büyük harfleridir. Sistem, Trajan büyük harflerinin oluşumundaki geometri temel alınarak geliştirilir.
Soru: Eşit-en (Evenwidth) sistemi nedir?
Cevap: Eşit-en (Evenwidth) sistemi, Eski Biçem sisteminin kullandığı geometrik formları deforme eder. Karenin dikdörtgene, üçgenin yamuğa, dairenin elipse dönüştürüldüğü bu sistemde karakter setlerindeki harfleri birbirlerine görsel olarak yakınlaştırmak amaçlanır. Eski Biçem sistemde geometrik şekillere sadık kalındığından, bazı harfler çok geniş bazıları ise çok dar görünür. Eşit-en sisteminde ise harfleri oluşturan geometrik formlar deforme edilerek görsel olarak genişlikleri birbirine yaklaştırıldığından karakterler arasındaki genişlik farklılıkları eski-biçem sisteminde olduğu gibi çok fazla farklılık göstermez.
Soru: Oluşturulacak metnin algılanabilir bir düzen içerisinde olmasını sağlayan nedir?
Cevap: Oluşturulacak metnin algılanabilir bir düzen içerisinde olmasını öncelikli olarak satır çizgisi sağlar. Satır çizgisi sayesinde tüm harfler aynı hizaya gelerek kelimeleri ve kelimelerde cümleleri oluşturur.
Soru: Küçük harflerde, “y, g” gibi harflerin taban çizgisinden aşağı uzantılarının ulaştığı çizgiye ne ad verilir?
Cevap: Descent (Alt Uzantılar Çizgisi): Küçük harflerde, “y, g” gibi harfler taban çizgisinden aşağı doğru uzar. Bu uzantıların ulaştığı çizgiye beard line / descent adı verilir.
Soru: Büyük harf görünümünde, ancak boyları küçük harf “x” yüksekliğinde olan harflere ne ad verilir?
Cevap: Small Caps (Küçük Büyük Harfler): Bazı yazı karakterleri, ailelerinde small caps varyasyonunu da içerebilir. Bunlar büyük harf görünümündedirler ancak boyları küçük harf “x” yüksekliğinde olacak şekilde yeniden tasarlanırlar. Genellikle kısaltmalar, çapraz referanslar ve vurgu için kullanılırlar (Görsel 4.14).
Soru: Yazı biçimleri ve karakterler ile ilgili terminoloji nelerden oluşur?
Cevap: Yazı biçimleri veya alfabeler birçok farklı karakterden oluşurken karakterlerin yapısında farklı bölümler vardır. Bu bölümlerin her birine verilen ad terminolojiyi oluşturur. Terminolojiyi bilmek, yazı tipleri ve özellikleri hakkında iletişim kurmayı kolaylaştırır. Ayrıca farklı tasarımların yapısını ve aralarındaki farkları görme ve tanıma konusunda gözü eğitir (Strizver, 2006, s. 40).
Soru: Bir harfin gövde çizgisinden çıkan, bir ucu açık olan ve taban çizgisine doğru uzanan eğik çizgilerine ne ad verilir?
Cevap: Leg (Bacak): Bir harfin gövde çizgisinden çıkan ve bir ucu açık olan K, R gibi harflerin taban çizgisine doğru uzanan eğik çizgilerine verilen ad.
Soru: Bir harfin bitişini gösteren tırnaksız çizgi ucu (terminal) ya da tırnak (serif) yerine kullanılan süslü çizgiye ne ad verilir?
Cevap: Swash (Çalkantı): Bir harfin bitişini gösteren tırnaksız çizgi ucu (terminal) ya da tırnak (serif) yerine kullanılan süslü çizgi (Görsel 4.15 - Farklı kelimesindeki F harfine bkz.).
Soru: Metnin düzeni için satır çizgisi (baseline) dışında ihtiyaç duyulan parametreler nelerdir?
Cevap: Metin, satır çizgisi (baseline) sayesinde aynı hizada tutulabilir ancak bir metnin düzeni için daha birçok parametreye ihtiyaç vardır. Satır arası boşluk, punto ölçüsü, harf arası boşluk, kelime arası boşluk, satır uzunluğu gibi parametreler metnin görüntüsüyle ya da oluşumuyla direk olarak ilgilidir. Bununla birlikte dikkat edilmesi gereken tüm bu sistemlerin punto ölçüsüyle, seçilen yazı karakterinin “x” yüksekliği ve alt/ üst uzantılarıyla uyumu çok önemlidir.
Soru: Bir metni, yazı tipi boyutunu veya satır aralığını değiştirmeden gerekli bir alana sığdırmak için yapılan ayara ne ad verilir?
Cevap: Bir metni, yazı tipi boyutunu veya satır aralığını değiştirmeden gerekli bir alana sığdırmak için Tracking ayarı yapılabilir (Görsel 4.16). Tracking değeri eksi ya da artı değer olarak verilebilir. Eksi değer, sözcükleri birbirine yaklaştırır; artı değer ise sözcükleri birbirinden uzaklaştırır.
Soru: 1700’lü yıllarda, Eski Biçem’den (Old Style/Garalde) Modern (Didone) biçeme doğru geçiş sürecinde gelişen yazı formlarına ne ad verilir?
Cevap: 1700’lü yıllarda Eski Biçem (Old Style/Garalde), Modern (Didone) biçeme doğru gelişim gösterir. İki biçem arasındaki bu geçiş sürecinde gelişen yazı formları, Geçiş Dönemi (Transitional) yazı karakterlerinin oluşmasını sağlar.
Soru: Çok kalın ve ince kontrastlı elemanlara sahip yazı karakterleri nasıl sınıflandırılır?
Cevap: Çok kalın ve ince kontrastlı elemanlara sahip yazı karakterleri Modern veya Didon olarak sınıflandırılır. Geçiş dönemi (Transitional) yazı karakterlerinden evrilir. Bir yazı karakterinin stilizasyonun son noktası olarak mekanik bir güzelliğe sahiplerdir denilebilir.
Soru: Bir yazı karakterinin sayfa üzerindeki ağırlığını belirleyen nedir?
Cevap: Bir yazı karakterini oluşturan çizgilerin kalınlığı, yazı karakterinin sayfa üzerindeki ağırlığını belirler. Görünürdeki bu farklılıklar, tasarımcıların hiyerarşik kurgusuna (sıralı düzen) yardımcı olur.
Soru: Yazı karakteri varyasyonlarının birbiriyle bağlantısından ortaya çıkacak yeni varyasyonlara isim vermenin zor olduğu durumlarda ne yapılmalıdır?
Cevap: Yazı karakteri ailesi; genişlik (genişletilmiş-extended, daraltılmış-condensed) ve ağırlık (açık/ince-light, koyu/kalın-black) varyasyonlarını birlikte barındırabilir. Bu şekilde varyasyonların birbiriyle bağlantısından da yeni varyasyonlar ortaya çıkacağından isim vermek zor olabilir. Böyle bir durumda Frutiger Izgarasını kullanmak ve rakamla ağırlık ya da genişlikleri belirlemek en doğru ve kolay yol gibi görünür.
Ünite 5
Soru: Hangi faktörler görsel ağırlığı belirler?
Cevap: Görsel tasarımda “ağırlık”, gerçek veya fiziksel bir yerçekimi kuvveti olarak değil, “görsel ağırlık” olarak tanımlanır. Diğer görsel tasarım elemanlarında olduğu gibi tipografik düzenlemelerde de şekil, renk, doku, büyük-küçük ilişkisi, konumlandırma ve düzenleme görsel ağırlığı belirleyen faktörlerdir.
Soru: Tasarımda simmetrik denge ne anlama gelir?
Cevap: Simetrik dengede, tasarım yüzeyi üzerinde yatay ya da dikey eksenin her iki tarafı, ağırlık ve ton bakımından eşit olmalıdır. Simetrik olarak dengeli bir düzen, görsel öğelerin bir yandan diğer yana veya yukarıdan aşağıya doğru yansıtıldığı bir düzendir. Sayfanın ortasına hayali bir çizgi çizerek, aynı veya benzer görsel öğeleri, hayali çizginin (eksenin) her iki tarafına eşit olarak dağıtılacak şekilde düzenleyerek simetrik denge oluşturulabilir. Tipografik birer düzenleme olan ambigramlar çoğunlukla simetrik bir yapıya sahiptir. Simetrik denge, tasarım yüzeyinin merkezi (yatay ve dikey eksenin kesişim noktası) başlangıç noktası alınarak da oluşturulabilir.
Soru: Tasarım yüzeyi üzerinde yer alan görsel elemanların, baskınlık derecesine göre ölçülendirilerek düzenlenmesine ne denir?
Cevap: Görsel hiyerarşi, verilmek istenen mesaj doğrultusunda, tasarım yüzeyi üzerinde yer alan görsel elemanların, baskınlık derecesine göre ölçülendirilerek düzenlenmesidir. Görsel hiyerarşi ile karmaşık bir mesaj anlaşılır bir biçimde basitleştirilebilir
Soru: Tipografik tasarımda oran-orantı ilkesi neden önem taşımaktadır?
Cevap: Bir kompozisyon öğelerinin tümü aynı boyutta ve görsel ölçekte eşit olduğunda, kompozisyon düz ve tek boyutlu görünerek vurgu, ritim ve hareketten yoksun olacaktır. Bu nedenle bir tasarımda yer alan görsel elemanların oran-orantı açısından doğru yerleşimleri, dengeli bir tasarım oluşturmak ve izleyicinin dikkatini vurgu noktalarına çekmek açısından oldukça önemlidir.
Soru: Tipografik tasarımda tamamlama ilkesi hangi amaçla kullanılır?
Cevap: Çoğunlukla görsel ilgiyi arttırmak, vurgu noktası oluşturmak, karmaşıklığı azaltmak ya da tasarımı sadeleştirmek amacıyla tamamlama ilkesine başvurulur
Soru: Tasarımda denge ilkesi neden önem taşımaktadır?
Cevap: Tasarımda bütünlük, uyum ve düzenin sağlanması için denge ilkesi oldukça önemlidir. Dengeli tasarımlar izleyicide dinginlik duygusu uyandırır. Dengeyi anlamak için, görsel ağırlık, konum ve düzenlemenin birbirleriyle olan ilişkisi göz önünde bulundurulmalıdır. Boyut, şekil, renk, doku bir tasarım elemanının görsel ağırlığının belirlenmesine katkıda bulunur.
Soru: Ambigramın özelliği nedir?
Cevap: Çoğunlukla simetrik bir yapıya sahip olan ambigramlar, bir veya daha fazla kelimenin yalnızca sunulduğu biçimde değil, aynı zamanda farklı yönlerden de okunabildiği tipografik düzenlemelerdir. Ambigramlar, tersten okunabilme özelliğine sahip olması nedeni ile tersine çevirme sanatı olarak da adlandırılmaktadır
Soru: Görsel hiyerarşi tasarımı nasıl etkiler?
Cevap: Tasarım yüzeyi üzerinde yer alan görsel elemanların birbirlerinin algılanmasını engellemeden, belirli bir sıraya göre düzenlenmesi, mesajın izleyiciye ulaşma başarısını olumlu yönde etkileyecektir.
Soru: Tasarımda beyaz alan hangi amaçla kullanılır?
Cevap: Beyaz alan (beyaz boşluk), bir tasarımdaki grafik öğeleri çevreleyen ve onlara nefes alma alanı sağlayan boşluklar, kullanılmayan alanlardır. Beyaz alan, mutlaka beyaz renkli bir alan değildir, tasarımda yer alan metin veya grafik öğelerin dışında kalan alanlar beyaz alanı oluşturabilir. Tasarımcılar, kompozisyona yardımcı olmak, tasarımın içerdiği bilgilere daha kolay erişilmesini sağlamak için sayfa kenarlarında ya da metin blokları etrafında kenar boşlukları bırakarak tasarımlarına beyaz boşluklar ekler.
Soru: Tipografik tasarımda birincil düzey ne anlam taşır?
Cevap: Tipografik tasarımlarda birincil düzey, izleyicinin tasarımda ilk olarak dikkatini çeken kısımdır.
Soru: Tipografik tasarımda zıtlık hangi yöntemlerle sağlanabilir?
Cevap: Tipografik düzenlemelerde zıtlık (kontrastlık), büyük/küçük harf kullanımı, hizalamalar, beyaz alan kullanımı, yazı tipi seçimleri ve yön, yerleşim, boyut, biçim, doku, renk karşıtlıkları (açık renk-koyu renk, sıcak renk-soğuk renk) ile sağlanabilir
Soru: Görsel iletişimde kontrastlık neyi sağlar?
Cevap: Görsel iletişimde kontrastlık, bir öğeyi görsel özellik bakımından kompozisyondaki diğer öğelerden ve arka plandan ayırır, algılanabilir farklılığı ortaya koyar.
Soru: Tasarım yüzeyi üzerinde yer alan eşdeğer ya da benzer görsel elemanların belirli aralıklarla, düzenli ya da düzensiz bir biçimde tekrar etmesine ne denir?
Cevap: Ritim, tasarım yüzeyi üzerinde yer alan eşdeğer ya da benzer görsel elemanların belirli aralıklarla, düzenli ya da düzensiz bir biçimde tekrar etmesidir.
Soru: Seri tasarımlarda ritmik yapıların kullanımı neden önem taşımaktadır?
Cevap: Seri tasarımlar, kitap, gazete, dergi ya da web siteleri gibi devamlılığı olan çok sayfalı/arayüzlü tasarımlarda bütünlüğün oluşturulması için ritmik yapıların kullanılması oldukça önemlidir (Görsel 5.21). Ritim aracılığı ile her bir sayfa ya da görüntü arasında yapısal bir süreklilik sağlanır, varyasyonların kullanılması ile de çeşitlilik arttırılarak, monotonluktan uzak dinamik bir yapı elde edilir.
Soru: Altın Oran nedir?
Cevap: Altın oran, bütün içerisinde bir dizi bölme sonucu elde edilen orantısal bir ilişkidir. Altın orana göre; bir bütün içerisindeki en küçük birimin, büyük birime olan oranı, büyük birimin ise bütüne olan oranına eşittir.
Soru: Tipografik tasarımda bütünlük algısı nasıl sağlanır?
Cevap: Tipografik bir tasarımda bütünlük algısı, birbiri ile uyumlu yazı karakterleri seçimi, hizalama, hareket ve yön birlikteliğinin sağlanması, boşlukların okunurluğu engellemeyecek şekilde düzenlenmesi, uyumlu renklerin kullanılması gibi farklı yöntemlerle oluşturulabilir.
Soru: Euclid’e före Altın Oran nasıl bulunur?
Cevap: Eski Yunan filozofu Euclid; bir dikdörtgenden yukarıya bir çizgi çıkarılarak geride karenin kalıyor olmasından, o dikdörtgenin altın oranlı dikdörtgen olduğu yargısına varmıştır. Bu oran, Altın Kesit ya da Altın Oran olarak da adlandırılır.
Soru: Tasarımda Üçler Kuralı nasıl uygulanır?
Cevap: Tasarımın ana unsurları için estetik konumlar oluşturmak üzere tasarım yüzeyinin üç parçaya bölündüğü kompozisyon tekniğidir. Üçler kuralı, kompozisyonda kullanılan ızgara (grid) sistemlerinden türetilen bir tekniktir. Bu tekniğe göre bir tasarım yüzeyini hem dikey hem de yatayda üç eşit parçaya bölerek, dokuz dikdörtgen ve dört kesişme noktası oluşturulur. Tasarımda yer alan birincil unsur ızgaranın herhangi bir kesişim noktasında -ya da birkaç kesişim noktasını kapsayacak şekilde- konumlandırılır. Ortaya çıkan asimetrik kompozisyonun genellikle estetik olduğu kabul edilir
Soru: Tipografik tasarımlarda hangi unsurlar yakınlık ilişkisinin kurulmasını sağlar?
Cevap: Yakınlık ilkesi doğrultusunda oluşturulan tasarımlarda izleyici ilk olarak büyük olan parçayı algılar, daha sonra küçük olan parçaları algılayarak parça-bütün ilişkisini kurar ve tasarımın bütüncül anlamına ulaşır. Harf, kelime ve cümle arasındaki boşluklar, paragraf ve sütunlar arasında bırakılan boşluklar, tasarımda kullanılan renkler, tipografik tasarımlarda yakınlık ilişkisinin kurulmasına olanak tanır.
Soru: Tasarımda devamlılık ilkesinin anlamı nedir?
Cevap: Devamlılık, tasarım yüzeyi üzerinde yer alan parçalar arasında algılanan görsel yollar veya bağlantılardır. Önceki öğelerin devamı olarak görünen öğeler, birbirleri ile bağlantılı olarak algılanarak hareket izlenimi yaratır (Landa, 2014). Görsel elemanları gruplama, organize etme eğiliminde olan bilişsel sistemimiz, sürekliliği, devamlılığı olan biçimleri bir bütün olarak algılar.
Ünite 6
Soru: Tipografinin misyonu nedir?
Cevap: Tipografi, birbiriyle aynı boyut ve genişlikteki harflerden oluşan bir metnin parçalarını hedeflenen kitle ve iletilmek istenen mesaj bağlamında vurgulayarak yeniden şekillendirir. Böylece görünürde birbirine eşit hacimli harflerden oluşan sözcük ve cümlelerin bazıları önce, diğerleri sonra okunur. Tipografi bütün bunlara ek olarak önemli bir misyon daha yüklenir, tasarıma mesaj göndericisinin ruhunu katar.
Soru: Teknolojik gelişmeler yazının tipografi pratiğindeki gelişimini nasıl etkilemiştir?
Cevap: Yazının bilgisayar programları marifetiyle büyüklük, boşluk, genişlik vb. gibi pek çok özelliğinin kolayca ve hızla kontrol edilebiliyor olması tipografinin gelişiminde çok büyük bir sıçramadır. Teknolojik gelişmeler sayesinde tasarımcılar kısa sürelerde daha çok alternatif üretebilmişler, tasarımın sınırlarını zorlayabilmişler ve deneysel çalışmalarla tipografinin etki alanını genişletmişlerdir.
Soru: Logo ve amblem özellikleri nedir?
Cevap: Logo, bir kurum, kuruluş ya da düşüncenin akılda kalıcı ve benzersiz bir görselleştirme ile temsil edilmesidir. Logonun amblem olarak tercih edildiği örneklerde bahsedilen temsil için bir form kullanılır. Bu form nesnel ya da soyut olabilir. Nesnel ya da soyut formlar, benzersizlik, akılda kalıcılık gibi pek çok kriterle tercih edilir ve hedef kurum, kuruluş ya da düşünceyle uyumlu bir biçimde realize ya da illüstre edilirler. Logo amblem olarak uygulandığında amblemin yanında ya da altında logosu yapılan kurum, kuruluş ya da düşüncenin adı açık bir biçimde yazılır.
Soru: Logotype ile amblem yazısı arasındaki temel fark nedir?
Cevap: Logotype ile amblem yazısı arasındaki temel fark, logotype harfler üzerinde oluşturulan formun harflerle, artık sökülemeyecek kadar iç içe geçmiş olmasıdır. Oluşturulan form bir harfin yerini almış ya da oluşan boşluğa sıkışmış olabilir. Özellikle negatif alan pozitif alan şeklinde tasarlanan çözümlerde en ufak bir görsel müdahale anlamı değiştirecektir. Amblem kullanım alışkanlıkları zaman içerisinde farklılık göstermekte, bu nedenle bazı firmalar bilinçli bir biçimde amblemlerini kullanmamakta, yalnızca amblem yazılarını kullanmaktadır.
Soru: Logotype oluşturulmasında tipografinin rolü nedir?
Cevap: Özgünlük kazandırma amacıyla yazının sayısal değerleri konsepte uygun bir şekilde biçimlendirilirken harflere yapılan küçük dokunuşlar da formun daha güçlü olmasını sağlamaktadır. Bu noktada tipografi, doğru karakterin kullanılması, harflerden oluşturulan yapıya ruh verilmesi ve konsepte uygun bir yerleştirme yapılması konularını çözümler.
Soru: Basılı yüzeylerde (dergi, gazete, broşür, katalog, afiş, billboard ) tipografi kullanımının özellikleri nedir?
Cevap: Günümüzde dijital baskı olarak adlandırılan geniş format baskı teknolojilerinin gelişimi sayesinde basılı yüzeyinin sınırları oldukça büyümüştür. Kağıtla başlayan baskı süreci branda ve folyo üzerine baskı teknolojileriyle gelişerek çağın gereksinimlerini karşılamaktadır. Basılı ürünün nihai boyutu iletişim gereksinimine göre belirlenir. Afiş ile başlayan iletişim çalışmaları zamanla kentlerin büyümesi ve hayatın hızlanmasıyla billboard ve megaboard gibi alanlara taşmıştır. Tasarımların daha hedef odaklı yapılması her zamankinden daha çok gerekmektedir. Ticari amaçlı iletişim büyük yüzeylere taşarken bilinen afiş ortamsı daha çok kültürel ve sanatsal etkinliklerin tanıtımını yapar olmuştur. Basılı yüzey, özünde sınırları olan bir tasarımdır. Yüzeyin taşıyabileceği içerik de boyutla değil, izleyicinin yüzeye olan mesafesi ve ayırabileceği zamanıyla ilgilidir.
Soru: Basılı ortamda tipografi kullanımında neler dikkate alınır?
Cevap: Basılı ortam, sınırları olan bir ortamdır. Bir dergi tasarımında gövde metnin punto yüksekliğinin belirli bir uygulama aralığı vardır. Tasarımcılar yeni bir dergi tasarımına başlarken hazırlık aşamasında geçmiş deneyimlerinden yararlanarak başlık, ara başlık gövde metinde kullanılacak yazı karakterlerinin seçimine, harf yüksekliklerine ve kullanılacak boşluklara zorlanmadan karar verebilir.
Soru: Tipografinin dış mekanda kullanımının zorlukları nelerdir?
Cevap: Bu projelerde tasarımcının konumlandırma ve ölçülendirme üzerine her projede yeniden hazırlık ve hesaplama yapması gerekmektedir. Tipografinin kullanımında hemen her projede yeniden hesaplama yapmak gerekmektedir. Kâğıdın sınırlayıcı ama güvenli ortamından farklı olarak, sınırların kalktığı dış mekânda yazı büyüklüğü (punto yüksekliği) ya da boşluklar ezberden, bir başka deyişle mekân üzerine hazırlık yapılmadan çalışılamaz.
Soru: Çevresel grafik tasarımda neden alanın fiziksel özellikleri de dikkate alınmalıdır?
Cevap: Sergileme tasarımı da yönlendirme ve işaretleme tasarımı gibi uygulanacak mekâna/ alana göre tasarlanır. Çevresel grafik tasarımda izleyici, basılı tasarımlarda olduğu gibi hareketsiz değildir. Tam tersine hareket halindedir. Bir yandan yürümekte bir yandan da izlemektedir. Bu nedenle uygulandığı alanın fiziksel özellikleri de dikkate alınmalı ve bilgi aktarımı kademeli olarak tasarlanmalıdır.
Soru: Sergileme tasarımı nasıl yapılır?
Cevap: Sergileme tasarımı da yönlendirme ve işaretleme tasarımı gibi uygulanacak mekâna/ alana göre tasarlanır. Mekân bir ortam gibi değerlendirilir ve anlatı mekâna uyacak şekilde yerleştirilir. Görsel 6.15’te olduğu gibi öncelikle içerik yüzeye dengeli bir şekilde yerleştirilir. Bu konumlandırmanın ardından izleyicinin belirli bir mesafeden itibaren çalışmaları takip edebilmesi için iki kademeli metin ve görselleştirme yapılır. Büyük başlıklar ve büyük görüntüler izleyiciye yaklaşırken bilgi vermeye başlar.
Soru: Çevresel grafiğin özelliği nedir?
Cevap: Reklam tasarımının aksine çevresel grafikte harf yüksekliği, basılı işlere alışkın bir tasarımcı için zorlayıcı olur. Bunun da temel nedeni, çevresel grafik tasarımın kâğıt gibi güvenli bir alanda değil, referansların sürekli değiştiği, her seferinde yeniden doğulan mekânlarda varlık göstermek zorunda olmasıdır.
Soru: Dış mekan grafikleri için tipografik tasarımının özelliği nedir?
Cevap: Dış mekân grafiklerinde tipografi kullanımı sırasında en dikkat çekici ve şaşırtıcı özellik bazı tasarım ürünlerinde harf yüksekliğinin punto ile değil normal bir nesneymiş gibi cm cinsinden tarif edilmesidir. Basılı işlerde olduğu gibi puntolar yoktur, cm vardır. Öte yandan büyük ölçülü (örneğin 350 cm genişliğindeki) billboardlar üzerindeki harf büyüklükleri de punto ile ifade edilemeyecek kadar yüksektir.
Soru: Xerox Alto Projesi kapsamında üretilen yazı karakterlerin kullanımındaki kıstasları nedir?
Cevap: Xerox Alto Projesi kapsamında üretilen ilk örnekler İnç başına düşen piksel bakımından düşük çözünürlükleri ile zamanının matbaa teknolojisine göre oldukça sınırlı kullanıma sahiptiler. Bu kısıtlılık dijital medyumlar için yazı karakteri tasarımında tasarımcıların önündeki en büyük sorunlardan biri olmuştur.
Soru: OpenType teknolojisi grafik tasarımcılar için hangi kolaylık sağladı?
Cevap: Bu teknolojik gelişmeler tasarımcılar için aynı zamanda büyük bir esneklik alanı ve kolaylık anlamına gelmektedir. Artık ekranlar için ayrı basılı medyumlar için ayrı font belgeleri depolamak zorunda kalmayan grafik tasarımcılar daha hızlı ve farklı platformlarda bütünlük içerisinde çalışabilecek projeler geliştirme olanağı bulmuşlardır.
Soru: Open Type teknolojisinin önemli özellikleri nedir?
Cevap: 1996 yılında geliştirilen Open Type teknolojisi Bitmap fontlardan vektör tabanlı fontlara dek pek çok çapraz platformda (Macintosh ve Windows) sorunsuz biçimde adapte olup çalışabilen font belgeleri olarak kısaca tanımlanabilir. Open Type font belgelerinin en önemli özelliklerinden biri de döneminde 256 harf ve biçim ile sınırlı font belgelerinin zenginliğini 65.536 Gilif ’e (Harf ve noktalama işaretleri) kadar çıkarabilmiş olmasıdır.
Soru: Variable Fonts tipografik tasarımı nasıl etkilemektedir?
Cevap: Bugün teknolojinin tipografi alanındaki en büyük gelişmesi değişken yazı karakterleri (Variable Fonts) olarak lanse edilmektedir. Güncelin dijital etkileşimlerinin gereklilikleri odaklı tasarlanan değişken yazı karakterleri gelenekselleşmiş font ailesi kavramını tek bir font belgesi üzerinde toplamaktadır. Font aileleri Bold, İtalik, Extended, Condensed gibi farklı ağırlık ve genişlikteki türleri ayrı font belgesi olarak saklamaktayken değişken yazı karakterleri tüm bu aile özelliklerini yazılım parametreleri haline getirip sonsuz olasılıkta değişkenlik sağlayan dinamik font belgeleri yaratmaktadır.
Soru: Piksel kalitesinde en iyi görüntüleme sağlamanın şartı nedir?
Cevap: Önemli noktalardan birisi, yazı boyutlarının arayüz tasarımını diğer elemanları ile benzer katsayıları paylaşan bir sistemle ile seçilmesi gerektiğidir. Bu piksel kalitesi olarak en iyi görüntülemenin önemli şartlarından biridir.
Soru: Dijital ortamda tipografinin kullanımında hangi kıstaslar yaşanmaktadır?
Cevap: Bu kıstaslardan en önemli olanı basılı ortamlar ve ekranlar için yazının boyutlandırılmasını ayırmaktır. Basılı ortamlarda endüstri standardı olan Punto (Pt) ölçeklendirme biçimi kullanılırken dijital ortamlarda Piksel (Px) ölçeklendirmesi kullanılmaktadır. Punto yazı ölçeğinin dijital ortamlarda kullanımı yanıltıcı sonuçlar vermektedir.
Soru: Ekranlar için (web, mobil, tablet vs.) tasarım yapılırken hangi faktörler göz ününde bulundurulmalıdır?
Cevap: Farklı ışık, boyut ve kullanım senaryolarında tüketilen tasarımlar her ortamda maksimum verimle çalışır biçimde test edilmeli ve tasarlanmalıdır. Bu nedenle tasarımcılar yazı karakteri ve rengi seçimlerinde yeterli kontrasta sahip, arayüzün diğer elemanlarından kolaylıkla ayrışabilen, beyaz boşluğu ile kendine yer açan, doğru satır aralıklarıyla okuyucusunu rahatlatan tipografi düzenleri kurgulamalıdır. Bu seçimler mümkün olabildiğince birebir cihazlar ve kullanım ortamlarında denenmeli, varsa tasarım iyileştirmeleri yapılmalıdır.
Soru: Dijital medyumlar için tipografik tasarımlar yapılırken nelere dikkat edilmeli?
Cevap: Dijital medyumlar için tipografik tercihlerde en yanıltıcı noktalardan biri de ekranların fiziksel boyutları ile piksel boyutları arasındaki farkın gözetilmesidir. Özellikle tasarlama aşamasında kullanılan yazılımlar ve tasarımın nihai platformu arasında bu bağlamda oldukça farklı sonuçlar elde edilmektedir. Bunun nedeni inç başına düşen piksel sayısının her cihazda farklılık göstermesidir.
Ünite 7
Soru: Tipografi nedir?
Cevap: Duygu, düşünce ve fikirlerin karşılıklı alışverişine dayalı bir süreç olan iletişimin kalıcı hale getirilmesinde yazı önemli araçlardan birisidir. Tipografi ise yazılı bir fikre, görsel biçim vermenin yoludur (Ambrose & Harris, 2009, s. 38).
Soru: Altın oran nedir?
Cevap: Bütünü oluşturan parçalardan küçüğün büyüğe olan oranının, büyüğün bütüne oranına
eşit olduğu ilkesine dayanan “altın oran” prensibi, “a:b = b:(a+b)” şeklinde formüle edilir.
Soru: Hangi kağıt serisi altın orana göre belirlenmiş evrensel kâğıt ölçülerinden oluşur?
Cevap: A serisi kâğıt ölçüleri, altın orana göre belirlenmiş evrensel kâğıt ölçüleridir.
Soru: Altın dikdörtgen nedir?
Cevap: Altın dikdörtgen bir kenarı “1”, diğer kenarı “1,618” ile orantılı olarak yaratılan dikdörtgendir. Altın dikdörtgen içinden, her seferinde kısa kenar uzunluğu karenin bir kenarını oluşturacak şekildeki kareler çıkarıldığında kalan her dikdörtgen yine altın dikdörtgendir. Bu durum sonsuza kadar kendini tekrarlamakta ve ortaya çıkan karenin köşegenlerinden geçen sarmal ise bir salyangoz sarmalını vermektedir.
Soru: Belirli iletişim hedeflerine ulaşmak amacıyla tanımlı alandaki tasarım unsurlarının, birbiriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesine ne denir?
Cevap: Belirli iletişim hedeflerine ulaşmak amacıyla tanımlı alandaki tasarım unsurlarının, birbiriyle olan ilişkilerinin düzenlenmesine sayfa düzeni (layout) denir.
Soru: Tasarımda karşılıklı gelen sayfalar hangi adları alırlar?
Cevap: Tasarımda karşılıklı gelen sayfalardan soldaki sayfa verso, sağdaki sayfa recto adını alır. Soldan sağa okuma yönündeki çoklu sayfalara sahip çalışmaların başlangıç sayfası daima sağ sayfadır ve sayfa numarası olarak tek sayıları (1, 3, 5 gibi) alır.
Soru: Lorem ipsum nedir?
Cevap: Lorem ipsum, dizgi ve baskı endüstrisinde kullanılan, dengeli harf dağılımları sayesinde okunabilir yazı blokları yaratan, anlamı olmayan mıgır dolgu metinleridir.
Soru: Yazılı metinlerde boşluklarla ilgili sık yapılan hatalar nelerdir?
Cevap: Yazılı metinlerde sık yapılan bir hata olarak; kelimelerin arasına birden fazla boşluk bırakılması, yaratılan negatif alanlar sebebiyle metnin sahip olduğu pozitif alan dokusunu bozacaktır. Bu durum hoş olmayan bir görsellik yaratmasının yanı sıra, okunurluğu da etkileyecektir. Doğrusu kelimeler arasında yalnızca bir boşluk bırakılmasıdır. Sıkça yapılan diğer bir hata ise; cümle içindeki nokta, virgül, üç nokta vd. noktalama işaretlerinin öncesi boşluk kullanılmasıdır. Noktalama işaretlerinin
görevi kendinden önceki sözcük veya cümleden ayırımdır. Bu işaretlerin öncesinde kesinlikle boşluk bırakılmaz, sonrasında ise yalnızca bir boşluk bırakılır. Yazım kurallarına ilişkin boşlukların denetimi için, tüm kelime işlemci programların metin düzenleme menüsünde bulunan “¶”- paragraf sembolü kullanılabilir. Bu karakter etkinleştirildiğinde, yazı alanındaki paragraf başı-sonu ve kelimeler arası bırakılan boşluklar görünür hale getirilir. Baskıda çıkmayan ve sadece ekranda beliren bu uyarılar, sayfa içerisindeki paragraf ve boşlukların kontrolünde kullanılır.
Soru: Tracking (letterspacing) nedir?
Cevap: Tracking (letterspacing), metnin genel yapısında (harfler, kelimeler ve satır boyunca) var olan boşluklarda görsel bir sıkışıklık veya gevşeklik sağlar. Kelime işlemci programların otomatik belirlediği harf arası boşluk değerinin yanı sıra, karakterlerin yapısına uyan ve tasarımcının belirlediği boşluk değeri kadar arttırılıp, azaltılabilir.
Soru: Kerning nedir?
Cevap: Kerning; belirli bir harf çiftinin varsayılan karakter aralıklarına el ile müdahale edilmesidir. Otomatik olarak eşit uygulanan boşluk değerlerinin, belirli harf kombinasyonlarına uygun olmaması ve kötü görüntülerin ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Harfler arasındaki aralıkların daha tutarlı görünebilmesi için yapılan bu ayarlama ile harfler arasında eşit boşluktan çok, görsel olarak daha doğru algılanan bir boşluk düzenlemesi hedeflenir.
Soru: Kerning (harf arası boşluk) yapılması gereken özel durumlardan başlıcaları nelerdir?
Cevap: <ul> <li>Tümü büyük harf kullanımlar başta olmak üzere,A-K-V-W-Y gibieğik harfler, F-L-Tgibi barı&koluolan harfler, birlikte oluşturdukları harf kombinasyonları sıklıkla özel düzenleme gerektirir.</li> <li>Tümü küçük harflerden oluşan kelimelerde yapısal benzerlik ve farkları olan karakterlerin bir arada kullanımları zaman zaman boşluk düzenlemesi gerektirebilir.</li> <li>Metin düzenlemesinde yazı için belirlenen boyutun değişimi karakterler arasındaki boşluğun yeniden düzenlenmesini gerektirir.</li> <li>Dar boşluk düzenlemesine sahip metinlerin küçük boyutlarda okunması güçtür. Hatta çoğu harflerin birbirine fazla yakın olması, karakterlerin üst üste binmesine veya yapışarak yeni formların oluşmasına sebep olabilir. </li> </ul>
Soru: Şiir metinlerinde hangi bloklama türü tercih edilir?
Cevap: Ortadan bloklama; satırların tam ortadan düşey bir hat üzerinde düzenlenmesidir. Metni oluşturan satırların başlangıç ve bitiş noktalarının farklı oluşu, satırlarda her iki yönde girintilere sebep olur. Gözün bu girintileri takip edebilmesi zor olduğundan, uzun yazı bloklarında değil ancak şiir gibi daha kısa metinlerde veya bazı başlık biçimlerinde tercih edilir.
Soru: Dar sütunlardaki yazı alanlarında karşılaşılan nehir oluşumları nasıl önlenebilir?
Cevap: <ul> <li>Satır uzunluğunu ve buna bağlı sütunların genişlik ölçüsünü değiştirmek,</li> <li> Metin içerisinde tireleme yapmak,</li> <li>Metni tam blok değil, sola blok biçiminde düzenlemek.</li> </ul>
Soru: Izgara sistemi nedir?
Cevap: Izgara sistemi, tasarımcının zamanını verimli şekilde kullanabilmesi, farklı çeşitlilikte kompozisyonlar oluşturabilmesi ve tasarımın genelinde tutarlılık sağlamasına yardımcı bir araçtır.
Soru: Izgaranın en temel biçimde yapısal parçaları nelerdir?
Cevap: Izgaranın hangi çeşidi olursa olsun, yapısal parçaları en temel biçimde; sayfa kenar boşlukları (marjin), sütunlar, satırlar, sütun boşlukları ve modüllerden oluşmaktadır.
Soru: Karşılıklı sayfa biçimindeki çalışmalarda kenar boşlukları belirtilirken hangi terimler kullanılır?
Cevap: Tekil tasarlanan sayfalarda kenar boşlukları belirtilirken sayfanın yönüne göre sağ, sol, alt ve üst marjin, karşılıklı sayfa biçimindeki çalışmalarda ise dış, iç, alt, üst marjin terimleri kullanılır.
Soru: Akış çizgisi (flowline) nedir?
Cevap: Akış çizgisi (flowline); sayfayı yatay uzamsal bölümlere ayırır ve görsel öğelerin yerleşimi için ek hizalama noktaları oluşturur. Tasarımcının sayfa boyunca ve aşağısında tutarlı bir hizalama oluşturmasına yardımcı olan kılavuzlardır. Akış çizgileri, görsel öğelerin yatay konumlarını ve sütun kenarları boyunca nasıl yükselip alçaldıklarını belirler.
Soru: En temel biçimde ızgara çeşitleri nelerdir?
Cevap: En temel biçimde ızgara çeşitleri; blok ızgara, sütun ızgara, modüler ızgara, hiyerarşik ızgara olarak ayrılır.
Soru: Sürekli olmayan yazı alanları veya çok sayıda alt bölüme, makaleye ayrılmış metinler için kullanılan ızgara çeşidi hangisidir?
Cevap: Sütun ızgaralar, çok sayıdaki parçalı öğenin birden fazla sütun ile düzenlenmesine olanak sağlar. Sürekli olmayan yazı alanları veya çok sayıda alt bölüme, makaleye ayrılmış metinler için kullanılır.
Soru: Serbest stil olarak da tanımlanan ızgara çeşidi hangisidir?
Cevap: Serbest stil olarak da tanımlanabilen hiyerarşik ızgaralar, tasarım öğelerinin ızgaranın sütunları ve satırları arasında “kendiliğinden” organik biçimdeki yerleşimine sahip ızgaralardır. Buna bağlı olarak sütun genişlikleri, satır yükseklikleri veya aralıklar ızgara boyunca değişkendir. Hiyerarşik ızgaranın temeli, düzenli tekrarlanan sütunlar, ara boşluklardan daha çok öğelerin oranlarına göre özelleştirilmiş hizalamalara ve sezgisel yerleşime dayanır. Serbest tasarım anlayışına sahip çalışmalarda sıklıkla tercih edilir.
Ünite 8
Soru: Bir yazı karakterinin okunurluğuna katkıda bulunan ana başlıklar nelerdir?
Cevap: Bir yazı karakterinin okunurluğuna katkıda bulunan ana başlıklar şunlardır:
• x- yüksekliği
• Karakter Ağırlığı
• Karakter Genişliği
• Harf Çizgisi Kontrastı
• İç Boşluklar
• Tırnaklı ve Tırnaksız Yazılar
• Başlık Yazı Karakterleri
• Bitişik Yazılar
Soru: x-yüksekliği nedir?
Cevap: x-yüksekliği küçük harfin büyük harfe göre yüksekliğini ifade eder. Daha büyük x-yüksekliklerine sahip harf formları, daha küçük x-yüksekliklerine
sahip olanlardan daha okunurdur.
Soru: Genellikle en yüksek üst uzantının tepesinden en alçak alt uzantının tabanına kadar olan harf ölçüsüne ne ad verilir?
Cevap: Punto Boyutu (Point Size): Genellikle en yüksek üst uzantının tepesinden en alçak alt uzantının tabanına kadar olan harf ölçüsüdür.
Soru: Karakter ağırlığı okunurluğu nasıl etkilemektedir?
Cevap: Yazı karakterinin ağırlığı, harf çizgilerinin kalınlığını ifade etmektedir. Aşırı ince veya kalın harf çizgileri olan yazı karakterleri daha az okunurdur. İnce harf çizgilerini görmek zordur ve arka plandan ayırt etmek zorlaşmaktadır. Kalın harf çizgileri
ise iç boşlukları (counters) azaltır ve iç boşlukların azalması okunurluğu azaltmaktadır.
Soru: Harf çizgisi kontrastı nedir?
Cevap: Harf çizgisi kontrastı harfteki kalın ve ince çizgilerin birbiriyle olan ilişkisidir. Kontrastını, harfin çizgilerindeki ağırlık değişim derecesi belirlemektedir. Bir harf biçiminin kalın ve ince çizgilerinin ağırlık kontrastında yapılacak herhangi bir değişiklik bir harfin optik özelliklerini etkileyerek okunurluğunu ve okuturluğunun değişmesine sebep olmaktadır.
Soru: Belirli yazı karakterlerinin optik stilleri genellikle hangi kullanım şekilleri için tasarlanmıştır?
Cevap: Belirli yazı karakterlerinin optik stilleri vardır, bunlar genellikle resim altı yazısı (Caption), gövde metni (Body text), alt başlık (Subhead) ve başlık (Display) için tasarlanmıştır.
Soru: İç boşlukların okunurluk üzerindeki etkileri nelerdir?
Cevap: Yarı kapalı iç boşluklarının açık olması okunurluğu olumlu yönde etkilemektedir. Açıklığının az olması okunurluğu azaltmaktadır. Bir yazı karakterinin iç boşlukları ne kadar küçükse okunurluğu o kadar zor olabilir. İç boşlukları ne kadar büyükse okunurluğu artar.
Soru: Allograf nedir?
Cevap: Allograf: Bir alfabenin bir harfinin iki veya daha fazla alternatif biçiminden her biridir. Örneğin büyük harf, küçük harf, italik ve bir harfin çeşitli el yazısı biçimleridir.
Soru: Tırnaklı (Serif) yazı ne demektir?
Cevap: Tırnaklar, karakter çizgisinin bitiminde bulunan küçük çıkıntılardır.
Soru: Başlık yazı karakterleri kaç punto ve üzeri için tasarlanmaktadır?
Cevap: Başlık yazı karakterleri 24 punto ve üzeri yazılar için tasarlanmaktadır.
Soru: Okuturluk nedir?
Cevap: Okuturluk; kelimelerin, cümlelerin veya metin bloklarının ne kadar kolay tanınıp okunabileceğini ifade eder.
Soru: Kelimelerin, cümlelerin ve metin bloklarının okuturluğuna katkıda bulunan ana başlıklar nelerdir?
Cevap: Kelimelerin, cümlelerin ve metin bloklarının okuturluğuna katkıda bulunan ana başlıklar şunlardır:
• Yazı Boyutu
• Büyük ve Küçük Harfler
• Harfler ve Kelimeler Arası Boşluklar
• Satır Arası Boşluklar
• Paragraflar Ayrımları
• Satır Uzunlukları
• Hizalamalar
• Optik Hizalama
• Renk, Kontrast ve Dişi Yazı
Soru: Karakterler, tasarım amaçlarına uygun olarak kullanıldıkları punto büyüklüklerine göre ne şekilde sınıflandırılırlar?
Cevap: Başlık (Display) 24 pt ve üzeri,
Alt başlık (Subhead) 14 pt – 24 pt
Gövde metni (Body copy) 9 pt – 14 pt
Alt yazı (Caption) 6 pt – 8 pt (Cullen, 2012).
Soru: Tamamı büyük harle yazılan metin, aynı boyutta küçük harfle yazılan metinden yüzde kaç daha fazla alan kaplar?
Cevap: TAMAMI BÜYÜK HARFLERLE YAZILAN BİR METİN AYNI BOYUTTA KÜÇÜK HARFLERLE YAZILAN METİNDEN DAHA FAZLA YER KULLANIR. BÜYÜK HARFLER KULLANILIRKEN YÜZDE 35 KADAR DAHA FAZLA ALAN TÜKETİLEBİLİR
Soru: Uyumlama nedir?
Cevap: Uyumlama (Kerning), iki harf arasındaki boşluğun özel olarak ayarlanmasına, optik olarak dengelenmesine denmektedir.
Soru: Kelime arası espasın okuturluğa etkisi nedir?
Cevap: Kelime arası espas metnin rengini, dokusunu ve okuturluğunu etkiler. Birbirine çok
yakın kelimeler okuyucu tarafından kolaylıkla ayırt edilemeyeceği için okuturluğu azaltırken; kelime arası espasın gereğinden fazla olması durumunda nehirler oluşarak gözün daha fazla duraklamasına neden olacağından okuma akışını kesintiye uğratır (Başer Nejat, 2017).
Soru: Paragrafları birbirinden ayırt edebilmek için en çok kullanılan yöntemler nelerdir?
Cevap: . Paragrafları birbirinden ayırt edebilmek için en çok kullanılan yöntemlerden
bazıları şu şekildedir:
• Paragraf Başı Girintisi
• Satır Arası Boşluğu ile Paragraf Ayrımı
• Asılı Girinti ile Paragraf Ayrımı
• Paragraf İşareti veya Özel İşaretler Kullanılarak Yapılan Paragraf Ayrımı
Soru: Hizalama çeşitleri nelerdir?
Cevap: Dört temel hizalama seçeneği vardır: sola hizalı, sağa hizalı, sağlı-sollu hizalı ve ortalı hizalıdır.
Soru: Yazı tipi ve arka planı arasındaki uygun kontrast için nelere dikkat edilmelidir?
Cevap: Yazı tipi ve arka planı arasındaki uygun kontrast için; ton (Hue), değer
(Value) ve doygunluk (Saturation) olmak üzere üç temel renk özelliğini dikkate almanız gerekmektedir. Ton rengin derecesini, değer bir rengin açıklığını veya koyuluğunu, doygunluk ise bir rengin yoğunluğu ve görece parlaklığını ifade etmektedir.
Soru: Dişi yazı ne demektir?
Cevap: Dişi (negatif ) yazı koyu renk zeminde açık renk harflerin kullanılmasıdır.